ضرورت مصرف کلسیم و ویتامین D
کلسیم یکی از عناصر ضروری مورد نیاز بدن است که بیشترین میزان را در مقایسه با سایر عناصر در بدن دارا است.
بدن یک فرد بزرگسال حدود ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم دارد؛ حدود ۹۹ درصد آن در اسکلت استخوانی و ۱ درصد آن در مایعات بدن توزیع شده است که هر دو شکل آن از نظر نقشی که به عهده دارند بسیار حایز اهمیت هستند.
تأمین نیاز کلسیم بدن در افراد سالم علاوه بر موادغذایی مورد استفاده به شدت تحت تأثیر عوامل جوی و موقعیت جغرافیایی است.
به نظر می رسد تأمین کلسیم در فصل زمستان از این نظر مهم است که اولاً تحت شرایط جوی، تابش مستقیم و شدت نور آفتاب کاهش می یابد؛
ثانیاً با توجه به سرمای فصل، میــزان پوشش افراد کاملتر می شود و از رسیدن نور آفتاب به پوست جلوگیری می کند و ثالثاً به دلیل کاهش تحرک و فعالیت ، میزان دفع کلسیم افزایش می یابد.
رابعاً تنوع مواد غذایی در فصل زمستان در سبد کالایی خانوار نیز کاهش می یابد. به همین دلیل انتظار می رود که از ذخایر کلسیم موجود در بدن به تدریج با کاهش جذب کلسیم، در طول فصل زمستان کاسته شود و عوارض کمبود آن در اواخر فصل زمستان و یا در فصل بهار بروز نماید.
نقش کلسیم:
بیشترین میزان کلسیم در استخوانها قرار دارد بنابـــــراین نقش کلسیم در استخوان سازی بخصوص در سنین کودکی، نوجوانی و بلوغ کاملاً اساسی است.
استخوانها نه تنها به عنوان محافظ فیزیکی بدن به شمــــــار می روند بلکه به عنوان ذخیره عظیمی از کلسیم نیز محســــوب می شوند که در شرایط کمبود در دورة کوتاه مــــدت ، می توانند کلسیم مورد نیاز سایر بافتها را تأمین نمایند.
میزان کلسیم در سایر بافتها نیز اگر چه بسیار کم است، اما وجود آن در سلولها برای فعالیت و حیات سلولی و نهایتاً عملکرد بافتها کاملاً ضروری است . کلسیم در انتقال پیامها در بین و داخل سلولها و در رشد و تمایز سلولی نقش انکار ناپذیری دارد؛ بعلاوه کلسیم در انعقاد خون نیز مؤثر است.
به واسطه اهمیت کلسیــم در بافت هـــــای مختلف بدن ، مکانیسم هایی در بدن وجود دارند، که غلظت کلسیم را در خــــــون ثابت نگه می دارند.
بنابراین در شرایط کمبود لبنی کلسیم، میزان کلسیم خون نمی تواند فاکتور مناسبی برای کمبود آن تلقی گردد و حتی در اوایل مراحل تغذیه ای بد و نامطلوب نیز ممکن است علایم بالینی ناشی از کمبود کلسیم آشکار و واضح نباشد.
نقش ویتامین D :
ویتامین D از جمله موادی است که در افزایش جذب کلسیم از کلیه و خصوصاً روده نقش مؤثری دارد و در واقع بخش اعظمی از مکانیسمهای جبرانی که قادر به جذب کلسیم غذاست در حضـــور ویتامین D انجــــــام می گیرد.
در حقیقت ویتامین D مانند یک هورمون عمل می کند و رابطه مستقیمی میان آن و جذب کلسیم از روده وجود دارد. از آنجایی که منابع غذایی مورد استفاده ازنظر ویتامین D فقیر هستند، لذا بخش اعظمی از ویتامین D مورد نیاز بدن ما می تواند از طریق پیش ساز اولیه آن و با استفاده از نور خورشید در پوست بدن ساخته شود.
بنابـــــراین چنانکـــه ملاحظه می شود ساخته شدن ویتامین D در ارتباط با میزان و شدت رسیدن نور مستقیم خورشید به پوست بدن است. بدیهی است میزان ساخته شدن ویتامین D با فرا رسیدن زمستان به علت کاهش شدت نور خورشید از یک سو و از سوی دیگر در معرض قرار نگرفتن پوست بدن ، کاهش می یابد و سبب بروز عوارض ناشی از کمبود ویتامین D و کلسیم می گردد.
این عوارض حتی بـــــا افزایش ناخوشی های مکرر و بیماریهای فصلی بخصوص در افراد دچار سؤتغذیه و همچنین کاهش فعالیت و تحرک، تشدید می گردد. که قطعاً در گروههای در معرض خطر از جمله مادران شیرده و باردار، جوانان، نوجوانان و کودکان، ایجاد عوارض از حساسیت بالایی برخوردار است.
عوارض ناشی از کمبود کلسیم و ویتامین D :
از جمله علایم واضح قابل مشاهده در کمبود کلسیم و ویتامین D ، تغییراتی است که در اسکلت استخوانی و سیستم های ارتباطی سلولی ایجاد می شود. راشیتیسم کودکان، استئومالاسی و یا نرم شدن استخوانها در بزرگسالان، تأخیر رشد طولی و عرضی استخوانها، بسته نشدن و یا مستحکم نشدن غضروفها از جمله عوارض استخوانی هستند
که نهایتاً منجر به تأخیر رشد فیزیکی استخوانها می گردد. بعلاوه استئوپروز و یا پوکی استخوانها که غالباً در زنان مسن بوجـــود می آید نیز در ارتباط با مصرف منابع غذایی سرشار از کلسیم و میزان فعالیت افراد در سنین جوانی و پایین تر است.
پایین آمدن کلسیم در استخوانها نیز سبب اختلال در فعالیت سلولی می شود، به طوری که در اعصاب حرکتی با افزایش تحریک پذیری، موجب بروز انقباضاتی به نام تتانی ( فلج شدید و دایم ) در دستها و پاها می شود. به علاوه کاهش کلسیم در سلولهای دیگر نیز سبب تأخیر در رشد و تکامل و همچنین پایین آمدن توانایی بافتها می گردد.
منابع غذایی و میزان توصیه:
همچنان که قبلاً گفته شد منابع غذایی با منشأ غیر دریایی مورد استفاده ، منابع بسیار فقیری از ویتامین D هستند. با این وجود لبنیات و سایر فرآورده های آن از جمله غنی تــرین منابع کلسیم محسوب می شوند.
کلسیم در سایر موادغذایی از جمله غلات و حبوبات به میزان قابل ملاحظه ای وجود دارد. اگر چه میزان نیاز در گروههای سنی و در شرایط مختلف متفاوت است اما به طور کلی میزان توصیه شده در روز ۳-۲ لیوان شیر و یا ماست و یا سایر فرآورده های آنهاست
بنابراین به نظر می رسد با توجه به الگوی غذایی موجود در خانوارهای ایرانی، مصرف این مقدار از موادغذایی حاوی کلسیم بخصوص در فصل زمستان و بهار الزامی باشد و گروههای در معرض خطر در خانواده از حساسیت بالایی برخوردار باشند.
به طور کلی می توان نتیجه گرفت که:
۱ ـ با توجه به نقش کلسیم، تأمین آن برای تمام افراد خانواده مهم و ضروری است.
۲ ـ تأمین کلسیم مورد نیاز از طریق موادغذایی در فصل زمستان و بهار اهمیت بیشتری دارد.
۳ ـ تأمین کلسیم در گروه کودکان ، نوجوانان و زنان از طریق سبد کالایی خانوار از اهمیت و اولویت بالایی برخوردار است.
۴ ـ تا حد امکان سعی گردد تحرک و فعالیت در فصل زمستا ن محدود نگردد.
پرسش اینجاست كه ویژگی مهم ویتامین D چیست؟ آیا نور خورشید و شیر ویتامین D دارند؟
شاید ندانید كه بسیاری از مردم دچار كمبود ویتامین D هستند بدون اینكه خودشان از این مسئله اطلاع داشته باشند. واقعیت این است كه كمبود ویتامین D یكی از شایعترین كمبودهایی است كه در بدن انسان ناشناخته باقی میماند. این كمبود روی تمام سلولهای بدن تاثیر منفی دارد از جمله روی سلولهای چربی.
نکته : تركیب امگا3 و ویتامین D باعث كاهش وزن و پیشگیری از ابتلا به سرطان میشود. سعی كنید ماهیهای غیرپرورشی و وحشی را انتخاب كنید چون تا 25 درصد بیشتر ویتامین D دارند
آیا كمبود ویتامین D دارید؟
اگر هر یك از علائمی كه در مطلب میآید در مورد شما صدق میكند ممكن است دچار كمبود ویتامین D باشید. برای اطمینان از پزشك خود بخواهید در یك آزمایش مقدار 25-هیدروكسی ویتامین D را درخواست كند. این مقدار باید در هر میلی لیتر بیشتر از 40 نانوگرم باشد.
میانسال یا مسن هستید
هر چه سن بالاتر باشد ساخت ویتامین D برای پوست سختتر است. در مطالعه دانشگاه بوستون 36 درصد از مردان و زنان زیر 30 سال كمبود ویتامین D داشتند اما این رقم در مورد افراد بالای 50 سال بیش از 42درصد بود.
پوست شما تیره است
رنگدانه ملانین در پوست شما به منزله یك ضدآفتاب طبیعی عمل كرده و جلوی اثرات مخرب اشعه ماورای بنفش را میگیرد. هر چه پوست شما تیرهتر باشد مقدار این SPF طبیعی بیشتر بوده و پوست برای ساخت ویتامین D كار دشوارتری را پیش رو خواهد داشت.
BMI شما بالای 30 است
چاق بودن نیاز شما به ویتامین D را 2 تا 5 برابر افزایش میدهد. اگر مقدار ایندكس بالای 30 باشد آن وقت احتمال كمبود ویتامین D در مورد شما بسیار بالا خواهد بود. بنابراین سعی كنید بیشتر از غذاهای حاوی ویتامین D استفاده كنید.
فراتر از یك ویتامین
یكی از دلایلی كه ویتامین D بهمدت طولانی مورد توجه محققان بوده این است كه این ماده صرفا یك ویتامین نیست بلكه یك هورمون نیز هست. هورمونی كه در بسیاری از فرآیندهای فیزیولوژیك بدن نقشی اساسی بر عهده دارد.
به گفته محققان طی 20 سال گذشته گیرندههای ویتامین D در 40 بافت مختلف بدن كشف شده است از جمله در قلب، لوزالمعده، عضلات، سلولهای سیستم ایمنی و مغز. در واقع كشف گیرندههای ویتامین D در سلولهای روده به سال 1969 باز میگردد.
بنابراین باید به ویتامین D نگاهی فراتر از یك ویتامین صرف داشت، مثلا مقدار كافی از ویتامین D میتواند معادل ورزش در كاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی مؤثر باشد. در مورد فشار خون ویتامین D میتواند باعث كاهش آن بیماری شود.
تحقیقات نشان داده، ویتامین D در مقابله با دیابت نیز موثر است. حالا به این سیاهه، كاهش خطر زوال عقل، مقابله با برخی انواع سرطان(مثل سرطان پروستات) و پیشگیری از سرماخوردگی را هم اضافه كنید. بنابراین جای تعجب ندارد اگر بگوییم ویتامین D میتواند پادزهری برای بسیاری از سموم باشد از جمله برای چاقی. حال با برخی از تاثیرات ویتامین D بیشتر آشنا میشویم.
1. كمتر میخورید، سیرتر میمانید
وقتی سطح ویتامین D بدن شما كافی باشد، بدن مقدار لپتین بیشتری آزاد خواهد كرد. لپتین هورمونی است كه حامل این پیام به مغز است: تو سیر شدهای، دیگر نخور. از سوی دیگر كمبود ویتامین D به معنی لپتین كمتر و افزایش هر چه بیشتر دور كمر است. نتایج تحقیقات دانشمندان استرالیایی نشان داده اشتهای افرادی كه موقع صبحانه مقدار زیادی ویتامین D و كلسیم میخورند بهمدت 24 ساعت كاهش چشمگیری خواهد داشت. همچنین كمبود ویتامین D باعث مقاومت نسبت به انسولین شده كه نتیجه آن پرخوری و اضافه وزن است.
2. چربی كمتری ذخیره خواهید كرد
وقتی مقدار ویتامین D در خون شما كافی باشد، عملكرد سلولهای چربی برای ذخیره چربی كندتر خواهد شد اما وقتی مقدار ویتامین D كم باشد سطح هورمون پاراتیروئید و كلسیترول افزایش یافته كه عواقب خوشایندی دربر ندارد. سطح بالای این هورمونها بدن شما را تشویق میكند تا بهجای سوزاندن چربی آن را ذخیره كند. نتایج تحقیقات دانشمندان نروژی نشان داده سطح بالای هورمون پاراتیروئید یك خطر بالقوه برای اضافه وزن بهخصوص در مردان بالای 40 سال است.
3. شما چربی شكمی بیشتری خواهید سوزاند
ویتامین D به شما كمك میكند تا در سراسر بدن چربی بسوزانید ولی این ماده در كاهش مقدار چربیهای شكم از بقیه مناطق موثرتر است. نتایج مطالعات صورت گرفته در دانشگاه مینه سوتا نشان داده، ویتامین D اساسا باعث چربی سوزی در ناحیه شكم میشود. توضیح این عملكرد این است كه ویتامین D در كنار كلسیم تولید كورتیزول را كاهش میدهند؛ كورتیزول هورمون استرس است كه باعث تجمع چربی در شكم میشود.
4. هم وزن كم میكنی، هم قلبت سلامت میماند
نتیجه مطالعه دیگری نشان میدهد، رژیم غذایی غنی از مواد لبنی(یعنی مقدار زیادی كلسیم و ویتامین D) به افراد كمك میكند تا 70درصد بیشتر از افرادی كه همین مقدار كالری را از مواد دیگر دریافت كردهاند وزن كم كنند. علاوه بر این، مطالعه دیگری كه توسط دانشمندان آلمانی انجام شده نشان میدهد، سطح بالای ویتامین D در واقع با تشدید مزایای كاهش وزن، خطرات بیماریهای قلبی- عروقی را نیز با كاهش مقدار ترگلسیرید كاهش میدهد.
با خانواده ویتامین D آشنا شوید:
تخممرغ
تخممرغ مثل ماهی چرب حاوی ویتامین D، امگا3 و پروتئین است. تحقیقات دانشمندان دانشگاه سن لوئیس نشان داده، خوردن تخممرغ موقع صبحانه تا 65 درصد باعث كاهش كالری دریافتی و كاهش كلی اشتها در طول روز میشود.
ماهی چرب
ماهیهای چرب منبع غنی از ویتامین D هستند كه بهترین آنها ماهی سالمون است. علاوه بر این ماهیهای چرب، سطح بالایی از اسید چرب امگا3 دارند. تركیب امگا3 و ویتامین D باعث كاهش وزن و پیشگیری از ابتلا به سرطان میشود. سعی كنید ماهیهای غیرپرورشی و وحشی را انتخاب كنید چون تا 25 درصد بیشتر ویتامین D دارند.
لبنیات
اغلب فرآوردههای شیر غنی از كلسیم و ویتامین D هستند. در همین مطلب توضیح دادهایم كه كلسیم به كاهش ذخیره شدن چربی در بدن كمك میكند، همچنین لبنیات غنی از اسید آمینه لوسین است كه در تحریك عضلهسازی و چربیسوزی نقشی اساسی بر عهده دارد. بهدلیل همین تركیب ویتامین D و لوسین است كه منابع لبنی كلسیم، 2 برابر بیشتر از مكملهای كلسیم باعث كاهش وزن میشود.
مكملهای ویتامین D
خوردن مكمل ایده خوبی است. در واقع برخی از متخصصان مقدار هزار تا 2 هزار واحد ویتامین D را بهصورت مكمل در كنار یك رژیم غذایی غنی از ویتامین D روزانه پیشنهاد میكنند. این فرضیه بیشتر از دید هورمونی مورد حمایت متخصصان است. اگر شما اضافه وزن داشته باشید یعنی BMI شما بالای 25 باشد، به احتمال زیاد به مقدار بیشتری ویتامین D نیاز دارید. چربی بدن ویتامین D را به دام انداخته و مانع استفاده آن در بدن میشود.
هر چه وزن شما بیشتر باشد مقدار بیشتری ویتامین D به دام افتاده و كمتر وارد جریان خون میشود. افراد چاق(با BMI بالای 30) 2 تا 5 برابر بیشتر از افراد لاغر ویتامین D احتیاج دارند.
واضح است كه این مقدار ویتامین D باید با نظارت پزشك تجویز شود، چون ممكن است مضر باشد. هنوز متخصصان بهطور دقیق مشخص نكردهاند كه اگر كسی اضافه وزن داشته باشد ولی چاق نباشد چقدر ویتامین D نیاز دارد ولی به گفته پروفسور هالیك این رقم احتمالا چیزی بین 2 تا 4 هزار واحد خواهد بود.
مشكلی كه در مورد خوردن مقدار زیادی قرص حاوی ویتامین D وجود دارد این است كه این فرم مصرف ویتامین D باعث چربیسوزی مطلوبی نمیشود. منابع غذایی ویتامین D معمولا سایر موادغذایی مفید در كاهش وزن را هم در خود جای داده است.
نور خورشید و ویتامین D
حتما شنیدهاید كه نور خورشید باعث تولید ویتامین D میشود. وقتی نور خورشید به پوست برخورد میكند كارخانه تولید ویتامین D در بدن فعال شده و فرمی از این ماده میسازد كه تا 2 برابر بیشتر در جریان خون دوام میآورد(در مقایسه با ویتامین D مكملها یا موادغذایی.) تنها مشكل یك بیماری مهلك به نام سرطان پوست است.
برای اینكه در بدن ویتامین D به حد كافی ساخته شود لازم است فرد در اوج شدت نور آفتاب یعنی در ساعات 10 صبح تا 3 بعدازظهر بدون ضدآفتاب در معرض نور خورشید قرار گیرد اما اگر سرطان را هم كنار بگذاریم مقدار ویتامین D تولید شده در بدن به واسطه تابش نور خورشید بستگی به موقعیت شما دارد. حتی زندگی در شهرهای پرنور نیز تضمینی بر ساخت مقدار كافی ویتامین D نیست چون آلودگی هوا جلوی رسیدن نور كافی به پوست را میگیرد.
بدن یک فرد بزرگسال حدود ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم دارد؛ حدود ۹۹ درصد آن در اسکلت استخوانی و ۱ درصد آن در مایعات بدن توزیع شده است که هر دو شکل آن از نظر نقشی که به عهده دارند بسیار حایز اهمیت هستند.
تأمین نیاز کلسیم بدن در افراد سالم علاوه بر موادغذایی مورد استفاده به شدت تحت تأثیر عوامل جوی و موقعیت جغرافیایی است.
به نظر می رسد تأمین کلسیم در فصل زمستان از این نظر مهم است که اولاً تحت شرایط جوی، تابش مستقیم و شدت نور آفتاب کاهش می یابد؛
ثانیاً با توجه به سرمای فصل، میــزان پوشش افراد کاملتر می شود و از رسیدن نور آفتاب به پوست جلوگیری می کند و ثالثاً به دلیل کاهش تحرک و فعالیت ، میزان دفع کلسیم افزایش می یابد.
رابعاً تنوع مواد غذایی در فصل زمستان در سبد کالایی خانوار نیز کاهش می یابد. به همین دلیل انتظار می رود که از ذخایر کلسیم موجود در بدن به تدریج با کاهش جذب کلسیم، در طول فصل زمستان کاسته شود و عوارض کمبود آن در اواخر فصل زمستان و یا در فصل بهار بروز نماید.
نقش کلسیم:
بیشترین میزان کلسیم در استخوانها قرار دارد بنابـــــراین نقش کلسیم در استخوان سازی بخصوص در سنین کودکی، نوجوانی و بلوغ کاملاً اساسی است.
استخوانها نه تنها به عنوان محافظ فیزیکی بدن به شمــــــار می روند بلکه به عنوان ذخیره عظیمی از کلسیم نیز محســــوب می شوند که در شرایط کمبود در دورة کوتاه مــــدت ، می توانند کلسیم مورد نیاز سایر بافتها را تأمین نمایند.
میزان کلسیم در سایر بافتها نیز اگر چه بسیار کم است، اما وجود آن در سلولها برای فعالیت و حیات سلولی و نهایتاً عملکرد بافتها کاملاً ضروری است . کلسیم در انتقال پیامها در بین و داخل سلولها و در رشد و تمایز سلولی نقش انکار ناپذیری دارد؛ بعلاوه کلسیم در انعقاد خون نیز مؤثر است.
به واسطه اهمیت کلسیــم در بافت هـــــای مختلف بدن ، مکانیسم هایی در بدن وجود دارند، که غلظت کلسیم را در خــــــون ثابت نگه می دارند.
بنابراین در شرایط کمبود لبنی کلسیم، میزان کلسیم خون نمی تواند فاکتور مناسبی برای کمبود آن تلقی گردد و حتی در اوایل مراحل تغذیه ای بد و نامطلوب نیز ممکن است علایم بالینی ناشی از کمبود کلسیم آشکار و واضح نباشد.
نقش ویتامین D :
ویتامین D از جمله موادی است که در افزایش جذب کلسیم از کلیه و خصوصاً روده نقش مؤثری دارد و در واقع بخش اعظمی از مکانیسمهای جبرانی که قادر به جذب کلسیم غذاست در حضـــور ویتامین D انجــــــام می گیرد.
در حقیقت ویتامین D مانند یک هورمون عمل می کند و رابطه مستقیمی میان آن و جذب کلسیم از روده وجود دارد. از آنجایی که منابع غذایی مورد استفاده ازنظر ویتامین D فقیر هستند، لذا بخش اعظمی از ویتامین D مورد نیاز بدن ما می تواند از طریق پیش ساز اولیه آن و با استفاده از نور خورشید در پوست بدن ساخته شود.
بنابـــــراین چنانکـــه ملاحظه می شود ساخته شدن ویتامین D در ارتباط با میزان و شدت رسیدن نور مستقیم خورشید به پوست بدن است. بدیهی است میزان ساخته شدن ویتامین D با فرا رسیدن زمستان به علت کاهش شدت نور خورشید از یک سو و از سوی دیگر در معرض قرار نگرفتن پوست بدن ، کاهش می یابد و سبب بروز عوارض ناشی از کمبود ویتامین D و کلسیم می گردد.
این عوارض حتی بـــــا افزایش ناخوشی های مکرر و بیماریهای فصلی بخصوص در افراد دچار سؤتغذیه و همچنین کاهش فعالیت و تحرک، تشدید می گردد. که قطعاً در گروههای در معرض خطر از جمله مادران شیرده و باردار، جوانان، نوجوانان و کودکان، ایجاد عوارض از حساسیت بالایی برخوردار است.
عوارض ناشی از کمبود کلسیم و ویتامین D :
از جمله علایم واضح قابل مشاهده در کمبود کلسیم و ویتامین D ، تغییراتی است که در اسکلت استخوانی و سیستم های ارتباطی سلولی ایجاد می شود. راشیتیسم کودکان، استئومالاسی و یا نرم شدن استخوانها در بزرگسالان، تأخیر رشد طولی و عرضی استخوانها، بسته نشدن و یا مستحکم نشدن غضروفها از جمله عوارض استخوانی هستند
که نهایتاً منجر به تأخیر رشد فیزیکی استخوانها می گردد. بعلاوه استئوپروز و یا پوکی استخوانها که غالباً در زنان مسن بوجـــود می آید نیز در ارتباط با مصرف منابع غذایی سرشار از کلسیم و میزان فعالیت افراد در سنین جوانی و پایین تر است.
پایین آمدن کلسیم در استخوانها نیز سبب اختلال در فعالیت سلولی می شود، به طوری که در اعصاب حرکتی با افزایش تحریک پذیری، موجب بروز انقباضاتی به نام تتانی ( فلج شدید و دایم ) در دستها و پاها می شود. به علاوه کاهش کلسیم در سلولهای دیگر نیز سبب تأخیر در رشد و تکامل و همچنین پایین آمدن توانایی بافتها می گردد.
منابع غذایی و میزان توصیه:
همچنان که قبلاً گفته شد منابع غذایی با منشأ غیر دریایی مورد استفاده ، منابع بسیار فقیری از ویتامین D هستند. با این وجود لبنیات و سایر فرآورده های آن از جمله غنی تــرین منابع کلسیم محسوب می شوند.
کلسیم در سایر موادغذایی از جمله غلات و حبوبات به میزان قابل ملاحظه ای وجود دارد. اگر چه میزان نیاز در گروههای سنی و در شرایط مختلف متفاوت است اما به طور کلی میزان توصیه شده در روز ۳-۲ لیوان شیر و یا ماست و یا سایر فرآورده های آنهاست
بنابراین به نظر می رسد با توجه به الگوی غذایی موجود در خانوارهای ایرانی، مصرف این مقدار از موادغذایی حاوی کلسیم بخصوص در فصل زمستان و بهار الزامی باشد و گروههای در معرض خطر در خانواده از حساسیت بالایی برخوردار باشند.
به طور کلی می توان نتیجه گرفت که:
۱ ـ با توجه به نقش کلسیم، تأمین آن برای تمام افراد خانواده مهم و ضروری است.
۲ ـ تأمین کلسیم مورد نیاز از طریق موادغذایی در فصل زمستان و بهار اهمیت بیشتری دارد.
۳ ـ تأمین کلسیم در گروه کودکان ، نوجوانان و زنان از طریق سبد کالایی خانوار از اهمیت و اولویت بالایی برخوردار است.
۴ ـ تا حد امکان سعی گردد تحرک و فعالیت در فصل زمستا ن محدود نگردد.
پرسش اینجاست كه ویژگی مهم ویتامین D چیست؟ آیا نور خورشید و شیر ویتامین D دارند؟
شاید ندانید كه بسیاری از مردم دچار كمبود ویتامین D هستند بدون اینكه خودشان از این مسئله اطلاع داشته باشند. واقعیت این است كه كمبود ویتامین D یكی از شایعترین كمبودهایی است كه در بدن انسان ناشناخته باقی میماند. این كمبود روی تمام سلولهای بدن تاثیر منفی دارد از جمله روی سلولهای چربی.
نکته : تركیب امگا3 و ویتامین D باعث كاهش وزن و پیشگیری از ابتلا به سرطان میشود. سعی كنید ماهیهای غیرپرورشی و وحشی را انتخاب كنید چون تا 25 درصد بیشتر ویتامین D دارند
آیا كمبود ویتامین D دارید؟
اگر هر یك از علائمی كه در مطلب میآید در مورد شما صدق میكند ممكن است دچار كمبود ویتامین D باشید. برای اطمینان از پزشك خود بخواهید در یك آزمایش مقدار 25-هیدروكسی ویتامین D را درخواست كند. این مقدار باید در هر میلی لیتر بیشتر از 40 نانوگرم باشد.
میانسال یا مسن هستید
هر چه سن بالاتر باشد ساخت ویتامین D برای پوست سختتر است. در مطالعه دانشگاه بوستون 36 درصد از مردان و زنان زیر 30 سال كمبود ویتامین D داشتند اما این رقم در مورد افراد بالای 50 سال بیش از 42درصد بود.
پوست شما تیره است
رنگدانه ملانین در پوست شما به منزله یك ضدآفتاب طبیعی عمل كرده و جلوی اثرات مخرب اشعه ماورای بنفش را میگیرد. هر چه پوست شما تیرهتر باشد مقدار این SPF طبیعی بیشتر بوده و پوست برای ساخت ویتامین D كار دشوارتری را پیش رو خواهد داشت.
BMI شما بالای 30 است
چاق بودن نیاز شما به ویتامین D را 2 تا 5 برابر افزایش میدهد. اگر مقدار ایندكس بالای 30 باشد آن وقت احتمال كمبود ویتامین D در مورد شما بسیار بالا خواهد بود. بنابراین سعی كنید بیشتر از غذاهای حاوی ویتامین D استفاده كنید.
فراتر از یك ویتامین
یكی از دلایلی كه ویتامین D بهمدت طولانی مورد توجه محققان بوده این است كه این ماده صرفا یك ویتامین نیست بلكه یك هورمون نیز هست. هورمونی كه در بسیاری از فرآیندهای فیزیولوژیك بدن نقشی اساسی بر عهده دارد.
به گفته محققان طی 20 سال گذشته گیرندههای ویتامین D در 40 بافت مختلف بدن كشف شده است از جمله در قلب، لوزالمعده، عضلات، سلولهای سیستم ایمنی و مغز. در واقع كشف گیرندههای ویتامین D در سلولهای روده به سال 1969 باز میگردد.
بنابراین باید به ویتامین D نگاهی فراتر از یك ویتامین صرف داشت، مثلا مقدار كافی از ویتامین D میتواند معادل ورزش در كاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی مؤثر باشد. در مورد فشار خون ویتامین D میتواند باعث كاهش آن بیماری شود.
تحقیقات نشان داده، ویتامین D در مقابله با دیابت نیز موثر است. حالا به این سیاهه، كاهش خطر زوال عقل، مقابله با برخی انواع سرطان(مثل سرطان پروستات) و پیشگیری از سرماخوردگی را هم اضافه كنید. بنابراین جای تعجب ندارد اگر بگوییم ویتامین D میتواند پادزهری برای بسیاری از سموم باشد از جمله برای چاقی. حال با برخی از تاثیرات ویتامین D بیشتر آشنا میشویم.
1. كمتر میخورید، سیرتر میمانید
وقتی سطح ویتامین D بدن شما كافی باشد، بدن مقدار لپتین بیشتری آزاد خواهد كرد. لپتین هورمونی است كه حامل این پیام به مغز است: تو سیر شدهای، دیگر نخور. از سوی دیگر كمبود ویتامین D به معنی لپتین كمتر و افزایش هر چه بیشتر دور كمر است. نتایج تحقیقات دانشمندان استرالیایی نشان داده اشتهای افرادی كه موقع صبحانه مقدار زیادی ویتامین D و كلسیم میخورند بهمدت 24 ساعت كاهش چشمگیری خواهد داشت. همچنین كمبود ویتامین D باعث مقاومت نسبت به انسولین شده كه نتیجه آن پرخوری و اضافه وزن است.
2. چربی كمتری ذخیره خواهید كرد
وقتی مقدار ویتامین D در خون شما كافی باشد، عملكرد سلولهای چربی برای ذخیره چربی كندتر خواهد شد اما وقتی مقدار ویتامین D كم باشد سطح هورمون پاراتیروئید و كلسیترول افزایش یافته كه عواقب خوشایندی دربر ندارد. سطح بالای این هورمونها بدن شما را تشویق میكند تا بهجای سوزاندن چربی آن را ذخیره كند. نتایج تحقیقات دانشمندان نروژی نشان داده سطح بالای هورمون پاراتیروئید یك خطر بالقوه برای اضافه وزن بهخصوص در مردان بالای 40 سال است.
3. شما چربی شكمی بیشتری خواهید سوزاند
ویتامین D به شما كمك میكند تا در سراسر بدن چربی بسوزانید ولی این ماده در كاهش مقدار چربیهای شكم از بقیه مناطق موثرتر است. نتایج مطالعات صورت گرفته در دانشگاه مینه سوتا نشان داده، ویتامین D اساسا باعث چربی سوزی در ناحیه شكم میشود. توضیح این عملكرد این است كه ویتامین D در كنار كلسیم تولید كورتیزول را كاهش میدهند؛ كورتیزول هورمون استرس است كه باعث تجمع چربی در شكم میشود.
4. هم وزن كم میكنی، هم قلبت سلامت میماند
نتیجه مطالعه دیگری نشان میدهد، رژیم غذایی غنی از مواد لبنی(یعنی مقدار زیادی كلسیم و ویتامین D) به افراد كمك میكند تا 70درصد بیشتر از افرادی كه همین مقدار كالری را از مواد دیگر دریافت كردهاند وزن كم كنند. علاوه بر این، مطالعه دیگری كه توسط دانشمندان آلمانی انجام شده نشان میدهد، سطح بالای ویتامین D در واقع با تشدید مزایای كاهش وزن، خطرات بیماریهای قلبی- عروقی را نیز با كاهش مقدار ترگلسیرید كاهش میدهد.
با خانواده ویتامین D آشنا شوید:
تخممرغ
تخممرغ مثل ماهی چرب حاوی ویتامین D، امگا3 و پروتئین است. تحقیقات دانشمندان دانشگاه سن لوئیس نشان داده، خوردن تخممرغ موقع صبحانه تا 65 درصد باعث كاهش كالری دریافتی و كاهش كلی اشتها در طول روز میشود.
ماهی چرب
ماهیهای چرب منبع غنی از ویتامین D هستند كه بهترین آنها ماهی سالمون است. علاوه بر این ماهیهای چرب، سطح بالایی از اسید چرب امگا3 دارند. تركیب امگا3 و ویتامین D باعث كاهش وزن و پیشگیری از ابتلا به سرطان میشود. سعی كنید ماهیهای غیرپرورشی و وحشی را انتخاب كنید چون تا 25 درصد بیشتر ویتامین D دارند.
لبنیات
اغلب فرآوردههای شیر غنی از كلسیم و ویتامین D هستند. در همین مطلب توضیح دادهایم كه كلسیم به كاهش ذخیره شدن چربی در بدن كمك میكند، همچنین لبنیات غنی از اسید آمینه لوسین است كه در تحریك عضلهسازی و چربیسوزی نقشی اساسی بر عهده دارد. بهدلیل همین تركیب ویتامین D و لوسین است كه منابع لبنی كلسیم، 2 برابر بیشتر از مكملهای كلسیم باعث كاهش وزن میشود.
مكملهای ویتامین D
خوردن مكمل ایده خوبی است. در واقع برخی از متخصصان مقدار هزار تا 2 هزار واحد ویتامین D را بهصورت مكمل در كنار یك رژیم غذایی غنی از ویتامین D روزانه پیشنهاد میكنند. این فرضیه بیشتر از دید هورمونی مورد حمایت متخصصان است. اگر شما اضافه وزن داشته باشید یعنی BMI شما بالای 25 باشد، به احتمال زیاد به مقدار بیشتری ویتامین D نیاز دارید. چربی بدن ویتامین D را به دام انداخته و مانع استفاده آن در بدن میشود.
هر چه وزن شما بیشتر باشد مقدار بیشتری ویتامین D به دام افتاده و كمتر وارد جریان خون میشود. افراد چاق(با BMI بالای 30) 2 تا 5 برابر بیشتر از افراد لاغر ویتامین D احتیاج دارند.
واضح است كه این مقدار ویتامین D باید با نظارت پزشك تجویز شود، چون ممكن است مضر باشد. هنوز متخصصان بهطور دقیق مشخص نكردهاند كه اگر كسی اضافه وزن داشته باشد ولی چاق نباشد چقدر ویتامین D نیاز دارد ولی به گفته پروفسور هالیك این رقم احتمالا چیزی بین 2 تا 4 هزار واحد خواهد بود.
مشكلی كه در مورد خوردن مقدار زیادی قرص حاوی ویتامین D وجود دارد این است كه این فرم مصرف ویتامین D باعث چربیسوزی مطلوبی نمیشود. منابع غذایی ویتامین D معمولا سایر موادغذایی مفید در كاهش وزن را هم در خود جای داده است.
نور خورشید و ویتامین D
حتما شنیدهاید كه نور خورشید باعث تولید ویتامین D میشود. وقتی نور خورشید به پوست برخورد میكند كارخانه تولید ویتامین D در بدن فعال شده و فرمی از این ماده میسازد كه تا 2 برابر بیشتر در جریان خون دوام میآورد(در مقایسه با ویتامین D مكملها یا موادغذایی.) تنها مشكل یك بیماری مهلك به نام سرطان پوست است.
برای اینكه در بدن ویتامین D به حد كافی ساخته شود لازم است فرد در اوج شدت نور آفتاب یعنی در ساعات 10 صبح تا 3 بعدازظهر بدون ضدآفتاب در معرض نور خورشید قرار گیرد اما اگر سرطان را هم كنار بگذاریم مقدار ویتامین D تولید شده در بدن به واسطه تابش نور خورشید بستگی به موقعیت شما دارد. حتی زندگی در شهرهای پرنور نیز تضمینی بر ساخت مقدار كافی ویتامین D نیست چون آلودگی هوا جلوی رسیدن نور كافی به پوست را میگیرد.
+ نوشته شده در چهارشنبه هشتم شهریور ۱۳۹۱ ساعت 1:52 توسط فتانه
|
