تولد سالانه‌ بيش‌ از يك‌ ميليون‌ كودك‌در كشور، دليلي‌ بسيارمحكم‌ براي‌پرداختن‌ به‌ جنبه‌هاي‌ جسمي‌ و رواني‌،تأمين‌ سلامت‌ كودك‌ است‌. مطالعات‌اخير تضمين‌ بقا و سلامت‌ كودك‌ راتنها در چارچوب‌ دريافت‌ غذانمي‌بيند، بلكه‌ رشد و تكامل‌ مطلوب‌ راوابسته‌ به‌ تأمين‌ نيازهاي‌ غذايي‌،دسترسي‌ به‌ خدمات‌ بهداشتي‌ وبرخورداري‌ از انگيزش‌هاي‌ محيطي‌مي‌داند و نشان‌ مي‌دهد كه‌ مراقبت‌ ازكودك‌ كليد رشد و شكوفايي‌ اوست‌.مطالعه‌ كشوري‌ ارزيابي‌ رشد كودكان‌(ANIS) در سال‌ 77 نشان‌ داددرصد زيادي‌ از كودكان‌ كشور دچارافت‌ رشد هستند كه‌ از 6 ماهگي‌ شروع‌مي‌شود و در 18 ماهگي‌ به‌ اوج‌ خودمي‌رسد و پس‌ از آن‌ كودك‌ هرگز وزن‌از دست‌ رفته‌ را باز نمي‌يابد. تجارب‌جهاني‌ نشان‌ داده‌اند كه‌ با ابزار ساده‌اي‌به‌ نامه‌ كارت‌ پايش‌ رشد مي‌توان‌در اولين‌ مرحله‌ كه‌ كودك‌ دچار اختلال‌رشد مي‌شود، او را دريابيم‌ و به‌ اوكمك‌ كنيم‌.
   
    ويژگي‌هاي‌ كارت‌ رشد:
    1 - اين‌ كارت‌ مخصوص‌ نگهداري‌ نزدمادر يا مراقب‌ كودك‌ است‌. با توجه‌ به‌اختلاف‌ وزن‌ پسران‌ و دختران‌ كارت‌مراقبت‌ كوك‌ جداگانه‌ تهيه‌ شده‌ است‌(كارت‌ صورتي‌ براي‌ دختران‌ و كارت‌آبي‌ براي‌ پسران‌ است‌).
    2 - جدول‌ راهنماي‌ واكسيناسيون‌ وتقويم‌ واكسيناسيون‌ با هم‌ در آن‌گنجانده‌ شده‌ است‌.
    3 - علاوه‌ بر منحني‌ وزن‌، منحني‌ قد ودور سر نيز در كارت‌ رشد جديد رسم‌مي‌شود; وجود اين‌ منحني‌ها به‌ پزشك‌كمك‌ مي‌كند انواع‌ سوء تغذيه‌ كودك‌ راشناسايي‌ و بر اساس‌ آن‌ اقدام‌ نمايد.
    4 - راهنماي‌ تغذيه‌ شيرخوار و شروع‌غذاي‌ كمكي‌ به‌ صورت‌ مصور مشخص‌شده‌ است‌.
   
    دستورعمل‌ تكميل‌ كارت‌مراقبت‌ كودك‌
     كارت‌ مراقبت‌ بايد در زايشگاه‌ به‌مادر داده‌ شود. در صورتي‌ كه‌ كودك‌در بيمارستان‌ متولد نشده‌ و فاقد كارت‌مي‌باشد برايش‌ كارت‌ صادر نماييد.
     اطلاعات‌ روي‌ جلد و جدول‌واكسيناسيون‌ را با خودكار روي‌ كارت‌ثبت‌ نماييد.
     به‌ مادر بگوييد مسيرهاي‌ رنگي‌ فقطبراي‌ اين‌ است‌ كه‌ اگر كودك‌ دچارتوقف‌ يا تأخير رشد شد سريعتر بتوان‌از طريق‌ تغيير رنگ‌ محل‌ منحني‌ رشدكودك‌ متوجه‌ شد و در جهت‌ بهبودوضع‌ كودك‌ اقدام‌ كرد
     ترسيم‌ تاريخ‌ تولد كودك‌ به‌ صورت‌عمودي‌ يادداشت‌ شود. مثلا 81/7/10به‌ اين‌ صورت‌ نوشته‌ مي‌شود:81/7/10 در رسم‌ منحني‌، در هر بارمراجعه‌ سن‌ كودك‌ دقيقا محاسبه‌ شودو در بين‌ دو خط عمودي‌ به‌ صورت‌پانزده‌ روز اول‌ و دوم‌ رسم‌ شود (سن‌دقيق‌ كودك‌ = تاريخ‌ تولد - تاريخ‌مراجعه‌).
     براي‌ راهنمايي‌ مادر از چهار حالت‌منحني‌ رشد كه‌ به‌ صورت‌ نمونه‌ دركارت‌ مراقبت‌ ترسيم‌ شده‌ استفاده‌كنيد. رشد و تكامل‌ كودك‌ وابسته‌ به‌يكديگرند; بنابراين‌ روند تكاملي‌كودك‌ در منحني‌ ثبت‌ شود.
     منحني‌ رشد وزني‌ تا 36 ماهگي‌درشت‌تر از 36 تا 72 ماهگي‌ است‌.
    در منحني‌ رشد قدي‌ نيز اندازه‌ منحني‌از صفر تا 24 ماهگي‌ درشت‌تر از 24تا 72 ماهگي‌ است‌ و اين‌ به‌ دليل‌ رشدسريعتر در 2 سال‌ اول‌ زندگي‌ مي‌باشد.
   
    تغذيه‌ كمكي‌ شيرخوار
تغذيه‌ شيرخوار و شروع‌ غذاي‌ كمكي‌ وماههاي‌ مختلف‌ زندگي‌ كودك‌ به‌تصوير كشيده‌ شود و به‌ مادر توضيح‌دهيد غذاي‌ هر مرحله‌ به‌ مرحله‌ بعداضافه‌ مي‌شود و با بزرگتر شدن‌ كودك‌بايد علاوه‌ بر غذاهاي‌ قبلي‌ غذاهاي‌جديد به‌ كودك‌ داده‌ شود.
    توجه‌ داشته‌ باشيم‌ كه‌ :
    1 - تغذيه‌ انحصاري‌ با شيرمادر در 6ماه‌ اول‌ زندگي‌ براي‌ رشد و تكامل‌كودك‌ از اهميت‌ ويژه‌اي‌ برخورداراست‌.
    2 - تغذيه‌ تكميلي‌ دوران‌ بسيارحساسي‌ براي‌ ايجاد عادت‌ صحيح‌غذايي‌، تأمين‌ انرژي‌ و آماده‌ كردن‌كودك‌ براي‌ استفاده‌ از غذاي‌ سفره‌است‌.
    3 - در مدت‌ تغذيه‌ انحصاري‌ باشيرمادر، كودك‌ نيازي‌ به‌ استفاده‌ ازهيچ‌ گونه‌ ماده‌ غذايي‌ و حتي‌ آب‌ ندارد;البته‌ در شرايط بيماري‌ مثل‌ اسهال‌ وسرماخوردگي‌ مصرف‌ دارو يا او.آر.اس‌اشكالي‌ ندارد.
    4 - مولتي‌ ويتامين‌ و يا ويتامين‌A+D از روز تولد تا پايان‌ 24ماهگي‌ روزانه‌ 25 قطره‌ داده‌ مي‌شود.
    با شروع‌ غذاي‌ كمكي‌ به‌ مادر توصيه‌مي‌شود روزانه‌ 15 قطره‌ آهن‌ به‌ كودك‌بدهد. بلافاصله‌ پس‌ از دادن‌ قطره‌ آهن‌نبايد شيرمادر داد، چون‌ آهن‌ موجوددر قطره‌ كمتر جذب‌ مي‌شود (براي‌تعيين‌ دقيق‌تر مصرف‌ قطره‌ آهن‌، به‌توصيه‌هاي‌ برچسب‌ قطره‌ آهن‌ توجه‌كنيد).
    در صورتي‌ كه‌ كودك‌ با وزن‌ كمتر از2500 گرم‌ متولد شد شروع‌ قطره‌ آهن‌زماني‌ است‌ كه‌ وزن‌ كودك‌ دو برابرهنگام‌ تولد او شده‌ باشد.
    5 - شروع‌ غذاهاي‌ كمكي‌ قبل‌ از پايان‌4 ماهگي‌ به‌ دليل‌ آماده‌ نبودن‌ دستگاه‌گوارش‌ شيرخوار براي‌ پذيرش‌غذاهاي‌ غير از شير مادر و در شرايطحاد شير مصنوعي‌ اقدام‌ نادرستي‌است‌. تهيه‌ غذا در شرايط غيربهداشتي‌امكان‌ ابتلا به‌ عفونت‌ و باعث‌ توقف‌رشد كودك‌ مي‌شود و از طرف‌ ديگرسبب‌ كمتر مكيدن‌ پستان‌ مادر و باعث‌كاهش‌ توليد شيرمادر مي‌شود.
    6 - اضافه‌ كردن‌ قطره‌ آهن‌ به‌ آب‌ ميوه‌كودك‌ توصيه‌ نمي‌شود، چون‌ باعث‌تغيير طعم‌ آب‌ ميوه‌ مي‌شود و علاقه‌كودك‌ را به‌ آب‌ ميوه‌ كم‌ مي‌كند.
    7 - بين‌ اضافه‌ كردن‌ موادغذايي‌مختلف‌ حدود 5 تا 7 روز فاصله‌ لازم‌است‌ تا شيرخوار به‌ غذاي‌ اول‌ عادت‌كند و بعد غذاي‌ جديدي‌ به‌ او داده‌شود.
    8 - اگر در شروع‌ تغذيه‌ تكميلي‌،شيرخوار به‌ غذاي‌ بخصوصي‌ بي‌ميل‌نشان‌ داد، نبايد پافشاري‌ كرد; براي‌يك‌ تا دو هفته‌ آن‌ غذا را حذف‌ وسپس‌ دوباره‌ به‌ او داده‌ شود.
    9 - قبل‌ از يك‌ سالگي‌ در هر وعده‌ابتدا شيرمادر و سپس‌ غذاي‌ كمكي‌ به‌كودك‌ داده‌ شود و بعد از يك‌ سالگي‌در هر وعده‌ ابتدا غذاي‌ كمكي‌ و سپس‌شيرمادر داده‌ شود. كودك‌ بعد از يك‌سالگي‌ نياز به‌ پنج‌ وعده‌ غذا دارد وهمچنان‌ تا پايان‌ 24 ماهگي‌ دادن‌ شيرمادر توصيه‌ مي‌شود.
فصلنامه بهورز