واکسيناسيون و مصونيت
واکسيناسيون يکى از بهترين روش هاى پيشگيرى از بيمارى ها است. منظور از واکسيناسيون بالا بردن سطح ايمنى در بدن است. پس از تزريق واکسن دستگاه دفاعى بدن شروع به فعاليت کرده ايمنى در بدن ايجاد مى شود و انسان را در مقابل ابتلا به بيمارى مصون نگه مى دارد. بنابراين مى توان گفت: واکسيناسيون عبارت از کوششى است که براى تخفيف يا جلوگيرى از بروز يک بيمارى عفونى يا وارد کردن يک آنتى ژن يا آنتى کور (پادزهر) صورت مى گيرد.
مصونيت: قدرت مقاومت بدن در مقابل بيمارى را مصونيت مى نامند.
واکسن چيست؟ واکسن عبارت است از جسم ميکرب زنده ضعيف شده يا کشته شده و يا سموم بى اثر شده ميکرب ها که خاصيت آنتى ژنى دارند و باعث تحريک سيستم ايمنى و آنتى کورسازى در بدن و ايجاد پادزهر مى شوند. بطور کلى واکسن ها فراورده هايى هستند که جهت پيشگيرى از بروز بيمارى هاى واگير به کاربرده مى شوند.
انواع مصونيت:
مصونيت بر دو نوع است. طبيعى و اکتسابى. در مصونيت طبيعى بسيارى از افراد نسبت به بعضى از بيمارى ها از ابتدا مصونيت دارند و به آن ها دچار نمى شوند مثلا انسان خود بخودى به طاعون گاوى مبتلا نمى شود.
مصونيت اکتسابى: اين نوع مصونيت در اصل وجود ندارد و بعدا در انسان بوجود مى آيد. مصونيت اکتسابى بر دو قسم است فعال و غيرفعال. مصونيت اکتسابى فعال و غير فعال ممکن است طبيعى و يا مصنوعى باشد.
پس از ورود ميکرب به بدن و ايجاد بيمارى مصونيتى در بدن ايجاد مى شود که به آن مصونيت اکتسابى فعال طبيعى مى گويند و مصونيت اکتسابى فعال مصنوعى نيز همان واکسيناسيون است.
مصونيت هايى که از طريق جفت انتقال مى يابند به مصونيت مادرزادى معروف اند. در اين نوع مصونيت عوامل ايمنى از مادر به وسيله جفت به بدن جنين منتقل مى شود، مانند مصونيتى که در چند ماه اول پس از تولد نسبت به بيمارى سرخک وجود دارد. اين نوع مصونيت را مصونيت اکتسابى غير فعال طبيعى مى گويند. تغذيه با شير مادر نيز يک نوع واکسيناسيون طبيعى عليه چندين بيمارى است. بعضى از مقاومت هاى مادر در مقابل بيمارى، از راه تغذيه با شير مادر منتقل مى گردد. اين ايمنى مخوصا از طريق خوردن آغوز (کلستروم)، شيرى که در اولين روزهاى پس از تولد ترشح مى شود، ايجاد مى شود.
زمانى که انسان مصونيت خود را از طريق تزريق کاماگلوبولين و سرم هاى اختصاصى مانند تتابولين (سرم ضد کزاز) بدست آورد به اين نوع مصونيت، مصونيت اکتسابى غير فعال مصنوعى مى گويند. اين نوع مصونيت به سبب عدم فعاليت سيستم دفاعى بدن پايدار نبوده و در نتيجه بسيار کوتاه مدت است.
بنابر اين واکسيناسيون مصونيت اکتسابى فعال مصنوعى است، که از عامل بيمارى (ميکرب) کشته شده (مانند واکسن سياه سرفه) زنده ضعيف شده (ب ث ژ) يا سم ضعيف شده بيمارى (کزاز) است.
چگونگى ايجاد مصونيت:
هنگامى که ميکروب يا ويروس (آنتى ژن) وارد خون مى شود بدن مثل يک دشمن خارجى به آن نگاه مى کند و ارتش دفاعى خود را آماده مى کند، تا با آن به مقابله برخيزد و در برابر آن آنتى کورهاى لازم را ترشح مى کند. آنتى کورها نه تنها مواد سمى را بى اثر مى کنند بلکه ميکروب يا ويروس را هم ضعيف ساخته و از بين مى برند. آنتى کورها (هميشه و در مورد بعضى از ميکروب ها و ويروس ها تا مدتى) براى سرکوب مجدد آن عوامل بيمارى آماده اند و در نتيجه وقتى بدن يکبار بر يک ميکروب يا ويروس خاص پيروز مى شود تا مدتى يا براى هميشه در مقابل آن قدرت دفاع دارد. در اين هنگام بدن را مصونيت يافته مى نامند
منبع:بهداشت براي خانواده - انتشارات انجمن اولياء و مربيان، ص 63
